Max Weber ve Rasyonel Kapitalizm

0
4

Weber’e göre kapitalizm birçok yerde ve birçok zamanda vardır. Fakat Weber, sadece rasyonel veya diğer adıyla modern kapitalizm ile Protestanlığın bir türü olan kalvinist inanışın bağlantısını kurar.Weber’e göre modern kapitalizm; büyük ölçekli, dinamik, düzenli ve öngörülebilirdir. Geleneksel dönemde pazar kısıtlı, tek yönlü ve belirsiz bir işleyişe sahipken, modern dönemde pazar sürekli büyüyen, müşteri ile satıcı arasında ilişkiler kurulan ve kazancın hesaplanabildiği bir sürece dönüşmüştür. Modern kapitalist sistemin oluşmasından evvel bakmamız gereken noktanın Protestanlığın ortaya çıkışı olduğunu düşünüyorum.

Protestanlık, Martin Luther ve Jean Calvin öncülüğündeki reform hareketleri sonucu kilise ve papa otoritelerine karşı ortaya çıkmıştır. Daha sonra da kendi içerisinde üç ana kola ayrılmıştır. MaxWeber de bu kollardan kalvinist düşünce üzerine yoğunlaşmıştır. Kalvinist düşüncenin öğretilerine göre, tanrı insanın cennete veya cehenneme gideceğini en başında belirlemiştir. İnsan eğer cehenneme gidecekse- ki doğuştan alt sınıfta doğan herkesin cehenneme gideceğine inanılır- bundan kurtulmasının tek yolunun çok çalışmaktan geçer. Bu durum insanların hayatları boyunca çalışmalarını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın sonucu da paranın birikmesini ve dolaylı olarak modern kapitalizmin ihtiyaç duyduğu sermayenin yaratılmasını sağlamaktadır. Bu dönemin iş dünyasının çalışanları püritenler olarak adlandırılmaktadır. Bu püritenler durmadan çalışabilecekleri tek iş olarak ticareti gördüler. Bu büyük çaplı ticaret isteği, modern kapitalizmin istediği büyük ve dinamik pazarların zemini oluşturdu. Başta sadece dini motivasyonla ticaret yapan püritenler, zamanla dini kaygıdan ziyade sadece ticaret için ticaret yapan konuma geldiler. Kalvinizmin bir diğer önemli öğretisi ise sosyal mevkiye çağrılma öğretisidir. Bu öğretiye göre, Protestanlık’tan önce sadece din görevlileri kutsal bir iş yaparlarken, artık tüm meslekler kutsal bir kimlik kazanmışlardır. Yani çalışmak başlı başına bir ibadet halini almıştır. Tüm meslekler insanların ilahi ruh tarafından çağrıldığı roller haline gelmiştir. Ve çalışmaya yüklenen bu anlam modern kapitalizmin ihtiyacı olan iş ahlakını da beraberinde getirmiştir.

Tüm bunların sonucunda, Weber, aslında modern kapitalizmin temeline Protestanlığı koymaz. Ona göre kapitalizmin gelişmesinin ana koşulu rasyonel bir dünya görüşünün ortaya çıkmasıdır. Rasyonel bir dünya görüşünün temelinde ise Protestanlık ve Kalvinist düşünce sistemi vardır.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here